Türk Tabipleri Birliği (TTB), İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) davasında 14-15 saate ulaşan duruşmaların sanıklar, müdafiler ve diğer yargılama özneleri üzerindeki sağlık etkilerine ilişkin bilimsel değerlendirmesini tamamladı.
Değerlendirmede, uzun süre uyanık kalma, yetersiz dinlenme, yoğun stres ve fiziksel yorgunluğun dikkat, hafıza, muhakeme ve karar verme gibi bilişsel işlevleri olumsuz etkileyebileceği ifade edildi. Taşikardi, hipotansiyon ve hipoglisemi gibi bedensel etkilerin de ortaya çıkabileceği belirtildi.
TTB, bu etkilerin birbirini artırarak kişinin kendini koruma kapasitesini ve genel işlevselliğini zayıflatabileceğine dikkat çekti.
MÜDAFİLER VE SANIKLAR AÇISINDAN RİSK
Değerlendirmede, sanıkların ve müdafilerin ağır ceza tehdidi, tutukluluk ve belirsizlik nedeniyle yoğun stres altında olduğu hatırlatıldı. Müdafilerin her gün en az 100 kilometre yol kat etmek zorunda kaldığı, duruşmaların ise bazı günlerde gece yarısını ve sonrasını bulduğu aktarıldı. Bu koşulların sanıkların kendilerini ifade etme ve haklarını koruma, müdafilerin ise savunma görevlerini etkin biçimde yerine getirme kapasitelerini azaltabileceği kaydedildi.
TTB, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 148/1. maddesine atıf yaparak, sanık ve şüphelinin beyanının özgür iradeye dayanması gerektiğini, bunu engelleyici nitelikte “yorma” dahil bedensel veya ruhsal müdahalelerin yasaklandığını hatırlattı. Sağlık bilimleri açısından yorgunluğun yalnızca hissedilen bir durum olmadığı, uzun süreli uyanıklık ve yetersiz dinlenmenin kişinin değerlendirme ve karar verme kapasitesini azaltabileceği belirtildi.
“ADİL YARGILAMA UYGUN KOŞULLARDA YÜRÜTÜLMELİ”
Bilimsel değerlendirmenin sonuç bölümünde, söz konusu koşulların sanıkların, müdafilerin ve diğer yargılama öznelerinin sağlığını olumsuz etkileyebileceği; savunma, sorgu, soru sorma ve beyanda bulunma gibi faaliyetleri zorlaştırabileceği ifade edildi. TTB, adil yargılama süreçlerinin yeterli dinlenme olanağı sağlayan, kişilerin fiziksel, ruhsal ve bilişsel bütünlüklerini gözeten koşullarda yürütülmesi gerektiğini vurguladı.
Değerlendirmede ayrıca, sürecin “insan eliyle oluşturulmuş travma” olarak değerlendirilmesi ve Dünya Sağlık Örgütü’nün ICD-10 sınıflandırmasındaki Y07.3 koduyla tanımlanan “işkence ve diğer zalimane, insanlık dışı ya da aşağılayıcı muamele” kapsamında ele alınmasının uygun olacağı görüşüne yer verildi.
…
