CHP Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal, Cumhurbaşkanlığı Aday Ofisi ve parti programı çalışmaları kapsamında bulunduğu Şanlıurfa’da kırmızı mercimek üreticisinin yaşadığı sıkıntıları gündeme taşıdı.
ŞANLIURFA (İGFA) – 2024 yılı datalarına nazaran Türkiye’de üretilen 405 bin ton kırmızı mercimeğin yüzde 44’ünün Şanlıurfa’da, yüzde 27’sinin ise Diyarbakır’da gerçekleştirildiğini belirten Sarıbal, “AKP iktidarının tarım siyasetleri, üreticiyi korumak yerine piyasanın insafına terk ediyor. Toprak Mahsulleri Ofisi 2023 ve 2024 yıllarında kırmızı mercimek için alım fiyatı bile açıklamaktan imtina etti. Ne dayanak var, ne müdahale… Üretici adeta bahtına terk edildi. 2024 yılında Türkiye’nin mercimek üretimi 424 bin ton, iç tüketim ise 454 bin ton. Ortadaki açık ithalatla kapatılıyor. Bu ithalat, çiftçimize değil Kanada çiftçisine kazandırıyor. AKP devrinde toplam 7,4 milyon ton mercimek ithal edildi, bunun Türkiye’ye maliyeti 5,1 milyar dolar. Yalnızca 2025 yılının Ocak-Mayıs devrinde yapılan ithalat ölçüsü 256 bin tona ulaştı, bu sayı evvelki yılların tıpkı periyotlarına nazaran epeyce yüksek bir seviyede” dedi.
MALİYET 40 TL, FİYAT 35 TL: ÇİFTÇİ ZİYANINA ÜRETİM YAPIYOR!
TMO’nun 2022 yılında kabuklu kırmızı mercimek için kilogram başına 15 TL alım fiyatı açıkladığını fakat 2023 ve 2024’te, yapılan tüm ihtarlara karşın herhangi bir alım fiyatı açıklamadığını lisana getiren Sarıbal, “Bu durum, üreticinin eserini maliyetinin ve enflasyonun altında kalan fiyatlarla satmak zorunda kalmasına yol açtı. Bu yıl hasat 15-30 Mayıs tarihlerinde yapıldı. Fakat kuraklık ve don olayları, kuru tarım alanlarında hasadı neredeyse imkansız hale getirdi. Sulu tarım bölgelerinde ise üretici ve sivil toplum kuruluşlarının hesaplamalarına nazaran dekar başına maliyet 8 bin TL’ye ulaştı. Randımanın 200-250 kilogram ortasında değiştiği dikkate alındığında, kabuklu kırmızı mercimeğin üretim maliyeti kilogram başına 30-40 TL’ye denk geliyor. Bugün piyasa fiyatları 35-40 TL/kg bandında seyrediyor. Bu tablo, üreticinin kar edemeyeceğini hatta maliyetini dahi karşılamakta zorlanacağını gösteriyor. Üretici adeta serbest piyasanın insafına terk edilmiş durumda” dedi.
ÜRETİM 150 BİN TONA GERİLEYEBİLİR
TÜİK’in 2025 yılı için açıkladığı birinci iddiaya nazaran kırmızı mercimek üretiminde yüzde 16 oranında düşüş beklendiğini ve rekoltenin 340 bin ton civarında öngörüldüğünü söz eden Sarıbal, “Ancak alandan gelen bilgiler, tablonun çok daha vahim olduğunu ortaya koyuyor. Yaşanan don olayları ve kuraklık nedeniyle bilhassa kuru tarım alanlarında hasat yapılamadı. Ziraat Odaları, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde mercimekte yüzde 80’e varan randıman kayıpları yaşandığını bildiriyor. Bu durum, üretimdeki düşüşün TÜİK iddiasının çok üzerinde olabileceğine işaret ediyor. Alandaki datalar, 2025 rekoltesinin 150 bin ton civarına kadar gerileyebileceğini gösteriyor” diye konuştu.
ÜRETİCİYE MAHZUR, İTHALATA DAVETİYE!
023 yılında kırmızı mercimeğin “ihracı kayda bağlı ürün” ilan edilerek üreticinin ihracat kanallarının kapatıldığını vurgulayan Sarıbal, “Yani üreticiye ‘ekme, satma; ithalatçıya, ‘buyur kardeşim, kazan’ deniyor! Geçmişte uygulanan ve nadas alanlarının üretime kazandırılmasını amaçlayan sistemler tekrar hayata geçirilmelidir. Bilhassa su kaynaklarının kısıtlı olduğu bölgelerde mercimek tarımı teşvik edilerek bu alanların faal kullanımı sağlanmalıdır. Bölgeye uyumlu mahallî mercimek çeşitlerinin sürekliliği sağlanmalı; bu çeşitlerin randıman ve dayanıklılık açısından geliştirilmesine yönelik araştırma ve çalışmalar desteklenmelidir. Üretimde kullanılan gübre, tohum, mazot üzere temel girdilerin fiyatları kontrol altına alınarak çiftçinin mali yükü azaltılmalıdır. Eser alım ve pazarlama fonksiyonu görecek müdahale kuruluşları kurulmalı ya da mevcut yapılar etkinleştirilmelidir. Bakliyat ithalatına müsaade verilmemelidir” dedi.
